Assertief gedrag: hoe je opkomt voor jezelf zonder de relatie te beschadigen
Veel mensen denken bij assertiviteit aan iemand die duidelijk zegt wat hij wil. Aan iemand die stevig in zijn schoenen staat en zich niet laat overrulen. Maar in de praktijk blijkt assertiviteit vaak lastiger.
Assertiviteit gaat over de relatie tussen jou en de ander. Je kunt namelijk niet in je eentje op kantoor zitten en denken: vandaag ben ik eens lekker assertief. Het gaat over hoe jij je verhoudt tot iemand anders.
Wat secretaresses en managementassistenten vaak doen is zich kleiner maken en dus zichzelf onder de ander plaatsen.
Sub-assertief gedrag gaat tegen je werken
Zo kun je je eigen belang en dus wat dat belangrijk is voor jou ondergeschikt maken aan dat van de ander en denken: ‘Laat maar’, ‘Het is niet zo belangrijk’, ‘Ik wil er geen gedoe van maken’.
Langzaamaan wordt dit aanpassen dan een patroon en ga je steeds over je grenzen heen. Met als gevolg dat je vermoeid raakt en je gaat irriteren. Niet alleen ga je je ergeren aan (het gedrag van) de ander, maar ook aan jezelf en dus je eigen gedrag. Want ergens weet je dat door jezelf continue aan te passen je alleen maar problemen hebt veroorzaakt.
Jij krijgt hier last van want dit patroon is voor jou een probleem geworden. Alleen is de ander zich er vaak nauwelijks van bewust dat dit voor jou een probleem is.
Wat begon als behulpzaamheid, verandert ongemerkt in frustratie.
Dit wordt sub-assertief of passief gedrag genoemd. Je past je aan vaak zonder dat je het doorhebt. Je gedrag wordt sterk beïnvloed door wat je denkt dat de ander verwacht of van je vindt. Je oordeelt dus op basis van wat je denkt voor of over de ander.
Op korte termijn lijkt hier niets mee doen misschien de makkelijkste weg. Maar op de lange termijn kan het frustratie opleveren, omdat je eigen wensen en grenzen steeds minder zichtbaar worden.
Wanneer je juist te veel ruimte inneemt
Aan de andere kant zijn er mensen die vooral hun eigen belang vooropstellen. Zij nemen veel ruimte in en geven de ander minder gelegenheid om zijn of haar mening te delen.
Dit wordt vaak agressief gedrag genoemd. Dat hoeft niet altijd luid of boos te zijn. Het kan ook gaan om dominant of sterk sturend gedrag waarbij weinig ruimte overblijft voor de ander.
Een onverwachte vorm van ‘agressief’ gedrag
Opmerkelijk is dat veel mensen die zichzelf sub-assertief vinden verbaasd zijn als er wordt gezegd dat ze soms juist neigen naar een vorm van agressief gedrag. Niet door hard te zijn, maar door oververantwoordelijk of overzorgzaam te worden.
Bijvoorbeeld wanneer je steeds dingen voor anderen oplost (zonder dat het is gevraagd), taken overneemt of probeert te voorkomen dat iemand anders ergens last van heeft.
Dat lijkt heel behulpzaam, maar het maakt de relatie daardoor ongelijk. Jij geeft namelijk steeds meer dan je ontvangt. Echte gelijkwaardigheid ontstaat alleen wanneer geven én ontvangen in balans zijn.
De balans: assertief gedrag
Assertiviteit betekent dat je zowel je eigen grenzen respecteert als die van de ander. Het gaat om een gezonde balans met aandacht voor jouw gevoelens en belangen zonder die van een ander uit het oog te verliezen. Je geeft aan wat voor jou belangrijk is, terwijl je tegelijkertijd dus open blijft staan voor het standpunt van de ander. Het gaat om steeds duidelijk zijn over wat voor jou belangrijk is, waardoor anderen precies weten waar ze aan toe zijn. Mensen waarderen eerlijkheid, zolang je het maar op een constructieve manier brengt.
Wil je assertiever worden? Deze 5 tips kunnen helpen
1. Blijf empathisch
Probeer altijd het standpunt (of de mening) van de ander te begrijpen. Niet door jezelf weg te cijferen, maar door de situatie eerst objectief te bekijken.
Het kan helpen om jezelf even te zien als een onafhankelijke toeschouwer en de volgende vragen te stellen:
-> Wat gebeurt hier eigenlijk?
-> Wat zie ik gebeuren tussen mij en de ander?
Vanuit die positie kun je beter kijken naar het belang van jezelf én dat van de ander.
2. Wees op tijd duidelijk
Wacht niet te lang met aangeven wat voor jou belangrijk is. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het vaak wordt. Door op tijd duidelijk te zijn weet de ander niet alleen waar hij aan toe is, maar geef je de ander ook de kans om rekening met je te houden.
Bijvoorbeeld wanneer je manager regelmatig na jouw werktijd nog dingen vraagt. Kun je zeggen dat je best een keer langer wilt blijven als het echt nodig is, maar dat je normaal gesproken om vijf uur naar huis gaat.
Duidelijkheid voorkomt dat kleine irritaties langzaam groter worden.
3. Spreek vanuit de ‘ik’-vorm
Wanneer je iets wilt bespreken, helpt het om altijd te communiceren vanuit jezelf.
Bijvoorbeeld:
- Wat neem ik waar? (de feiten)
- Wat doet dat met mij? (gevoel of effect)
- Wat zou ik graag willen? (verzoek of oplossing)
Om dit vervolgens te communiceren naar de ander en hierover het gesprek aan te gaan.
Een voorbeeld uit de praktijk
Veel secretaresses en managementassistente hebben last van het feit dat hun manager vaak op het einde van de dag nog met opdrachten en verzoeken komen. Zo ook Maartje die merkte dat ze het werken voor deze manager daardoor minder leuk begon te vinden. ‘Ik moet hier echt iets mee Colinda’, gaf ze onlangs bij mij aan. We zijn daarom samen hier eens naar gaan kijken. Haar manager had het namelijk erg druk en zat vaak van ’s ochtends vroeg verder de hele dag in allerlei overleggen. Hij had tussendoor nooit tijd en daardoor was het vaak pas na zijn allerlaatste overleg dat hij voor haar gevoel het werk dan bij haar kwam ‘dumpen’. Op een rustig moment zei ze tegen hem:
‘Mag ik iets met je bespreken? Ik merk dat er regelmatig aan het einde van de dag nog nieuwe taken binnenkomen. Daardoor lukt het mij niet altijd om mijn werk binnen mijn werktijd af te ronden. Ik wil graag met je kijken hoe we dat beter kunnen organiseren.’
Haar manager reageerde eerst verrast, maar luisterde wel.
Samen spraken ze af dat hij tussen de overleggen door even bij haar binnenloopt en als hij tussendoor zijn mail bekijkt datgene dat opgepakt moet worden gelijk naar haar doorstuurt. Verder spraken ze ook af dat alleen urgente zaken aan het einde van de dag nog opgepakt hoefden te worden.
Doordat ze het bij zichzelf hielt (door te zeggen IK merk dat er regelmatig aan het einde van de dag nog nieuwe taken binnenkomen) en vertelde wat dit met haar doet (daardoor lukt het mij niet altijd om mijn werk binnen mijn werktijd af te ronden) en wat ze hier samen aan kunnen doen (kunnen we hierover in gesprek om te kijken hoe we dat beter kunnen organiseren), bleef de relatie goed. Het werk werd duidelijker georganiseerd en ze ging weer met meer rust (op tijd) naar huis.
Niet omdat ze harder werd, maar omdat ze vanuit de ik-vorm sprak én duidelijk werd.
Door het zo te formuleren nodig je de ander uit om mee te denken, in plaats van zich te moeten verdedigen.
4. Reflecteer regelmatig
Sta af en toe eens stil bij hoe assertief je bent geweest in bepaalde situaties. Als het gaat om assertief gedrag geef jezelf dan een cijfer tussen 0 en 10.
Stel jezelf vervolgens de volgende vragen:
-> In het geval dat je bijvoorbeeld een zes zegt. Wat maakt dat dit een 6 is? Met andere woorden wat doe ik/kan ik al dat ik tot dit cijfer ben gekomen.
-> Wat zou mij helpen om hier een 7 van te maken?
-> Wat heb ik hiervoor nodig en wie zou mij hiermee kunnen helpen?
Zo leer je van wat al goed gaat én maak je kleine stappen vooruit.
5. Oefenen, oefenen, oefenen
Assertief gedrag is een vaardigheid. En vaardigheden ontwikkel je door te oefenen.
Door dingen uit te proberen en te kijken wat het effect is, merk je dat het steeds natuurlijker wordt.
Het zijn vaak kleine stappen. Maar veel kleine stappen samen maken uiteindelijk een groot verschil.
Tot slot
Assertief zijn betekent niet dat je harder moet worden. Assertief zijn gaat ook niet over winnen of verliezen. Het gaat over stevig staan naast de ander.
Het betekent dat je jezelf niet kleiner maakt en de ander ook niet groter. En dat begint bij het besef dat jouw stem en jouw belang net zo waardevol is als die van de ander.
Ik heb over het onderwerp assertiviteit eerder ook een video gemaakt. Zie hier de link naar deze video.
Wil je eens vrijblijvend met mij sparren over waar jij tegenaan loopt? Neem dan contact met mij op. We gaan hier dan samen in een gratis telefonisch coachgesprek (van 30 minuten) naar kijken en je krijgt dan ook gelijk tips die je direct in de praktijk kunt toepassen.
Je kunt me bereiken via het telefoonnummer 06 – 51 74 72 33 of stuur een mail naar contact@happyassistant.nl en zet bij het onderwerp: ‘aanvraag gratis telefonisch coachgesprek‘.